Όταν το παιχνίδι μιλά: ο συμβολισμός στην Παιγνιοθεραπεία
Ένα ζωάκι που μένει μόνο. Ένα σπίτι που γκρεμίζεται ξανά και ξανά. Γιατί το παιδί δεν χρειάζεται λέξεις για να δείξει τι συμβαίνει μέσα του.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται πάντα λέξεις για να μας δείξουν τι συμβαίνει μέσα τους.
Ένα ζωάκι που μένει συνεχώς μόνο. Ένας ήρωας που πρέπει πάντα να σώσει τους άλλους. Δύο φιγούρες που συγκρούονται ξανά και ξανά. Ένα σπίτι που καταστρέφεται και ξαναχτίζεται.
Μέσα στο παιχνίδι μπορεί να εμφανιστούν φόβοι, επιθυμίες, σχέσεις και εσωτερικές συγκρούσεις που το παιδί δεν μπορεί ακόμη να περιγράψει άμεσα.
Το παιχνίδι ως συμβολική γλώσσα
Η Melanie Klein υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ανάδειξη του παιχνιδιού ως μέσου πρόσβασης στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού.
Μέσα από φιγούρες, αντικείμενα, χαρακτήρες και ιστορίες, το παιδί μπορεί να μεταφέρει στοιχεία της εμπειρίας του σε μια συμβολική σκηνή. Κάτι δύσκολο δεν χρειάζεται πλέον να ειπωθεί άμεσα: μπορεί πρώτα να αναπαρασταθεί.
Η γαλλική ψυχαναλυτική παράδοση ανέπτυξε ιδιαίτερα αυτή την έννοια της συμβολοποίησης. Το παιχνίδι μπορεί να επιτρέψει στο άγχος, στις σχέσεις και στις εσωτερικές εμπειρίες του παιδιού να αποκτήσουν μια μορφή που μπορεί σταδιακά να παρατηρηθεί και να επεξεργαστεί.
Δεν υπάρχει «λεξικό συμβόλων»
Η συμβολική παρατήρηση, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε αντικείμενο έχει μία συγκεκριμένη ψυχολογική ερμηνεία.
Ένα λιοντάρι δεν σημαίνει πάντα θυμό.
Ένα σπίτι δεν σημαίνει πάντα οικογένεια.
Το μαύρο χρώμα δεν σημαίνει αυτομάτως θλίψη.
Το ίδιο σύμβολο μπορεί να έχει εντελώς διαφορετική σημασία για δύο διαφορετικά παιδιά.
Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι το προσωπικό νόημα που αποκτά μέσα στην ιστορία του συγκεκριμένου παιδιού: πώς χρησιμοποιείται, ποιος ρόλος του αποδίδεται, τι προηγείται, τι ακολουθεί, ποιο συναίσθημα το συνοδεύει και εάν επανέρχεται μέσα στο παιχνίδι.
Μερικές φορές είναι ευκολότερο να το παίξεις
Φανταστείτε ένα παιδί που δυσκολεύεται να πει:
«Φοβάμαι ότι η μαμά μου θα φύγει».
Ίσως όμως μπορεί να δημιουργήσει μια ιστορία στην οποία ένα μικρό ζωάκι χάνει τη μαμά του και προσπαθεί να τη βρει.
Η εμπειρία βρίσκεται εκεί, αλλά έχει αποκτήσει μια ασφαλέστερη απόσταση.
Μέσα στο συμβολικό παιχνίδι το παιδί μπορεί να πλησιάσει κάτι δύσκολο με τον δικό του ρυθμό, χωρίς να χρειάζεται να το εξηγήσει πριν ακόμη είναι έτοιμο να το κάνει.
Αυτό είναι και ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της συμβολικής λειτουργίας του παιχνιδιού: δημιουργεί έναν χώρο ανάμεσα στην εσωτερική εμπειρία και στην άμεση πραγματικότητα.
Δεν σημαίνει ότι κάθε παιχνίδι κρύβει ένα βαθύτερο μήνυμα ούτε ότι κάθε κίνηση του παιδιού χρειάζεται ερμηνεία.
Σημαίνει ότι, όταν το παιδί αισθανθεί αρκετά ασφαλές ώστε να παίξει, μπορεί να δημιουργηθεί ένας διαφορετικός δρόμος επικοινωνίας.
Γιατί κάποιες φορές, πριν ένα παιδί μπορέσει να πει αυτό που αισθάνεται, χρειάζεται πρώτα να μπορέσει να το παίξει.
Πηγές & βιβλιογραφικές αναφορές (9)
- Klein, M. (1930). The Importance of Symbol Formation in the Development of the Ego. International Journal of Psycho-Analysis, 11, 24–39.
- Klein, M. (1932). The Psycho-Analysis of Children. Hogarth Press / Institute of Psycho-Analysis.
- Klein, M. (1955). The Psychoanalytic Play Technique: Its History and Significance. American Journal of Orthopsychiatry, 25, 223–237.
- Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality. Tavistock Publications.
- Winnicott, D. W. (1942). Why Children Play. Στο The Child, the Family and the Outside World.
- Société Psychanalytique de Paris. La psychanalyse des enfants.
- Wainrib, S. (2003). L’efficacité symbolique de la psychanalyse. L’apport de la psychanalyse et du psychodrame d’enfants et d’adolescents. Société Psychanalytique de Paris.
- Diatkine, R. (1986). Les jeux et les âges. Les textes du Centre Alfred Binet.
- Koukourikos, K., Tzeha, L., Pantelidou, P., & Tsaloglidou, A. (2021). An Overview of Play Therapy. Materia Socio-Medica, 33(4), 293–297.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί διάγνωση ούτε υποκατάστατο συνεδρίας με επαγγελματία ψυχικής υγείας.