Όταν το δύσκολο δεν είναι αυτό που είσαι, αλλά το αν μπορείς να είσαι ο εαυτός σου με ασφάλεια
Η ταυτότητα και ο σεξουαλικός προσανατολισμός δεν είναι κάτι που «διορθώνεται». Δύσκολο γίνεται το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται κανείς να τα ζήσει.
Το να μπορεί ένας άνθρωπος να είναι ο εαυτός του χωρίς να φοβάται ότι θα κριθεί, θα απορριφθεί ή θα χρειαστεί να κρύψει ένα σημαντικό κομμάτι της ταυτότητάς του μοιάζει αυτονόητο.
Για πολλούς LGBTQ+ ανθρώπους, όμως, δεν είναι πάντα.
Και εδώ χρειάζεται να κάνουμε μια σημαντική διάκριση:
Η σεξουαλική ταυτότητα ή ο σεξουαλικός προσανατολισμός ενός ανθρώπου δεν αποτελούν ψυχολογικό πρόβλημα που χρειάζεται να «διορθωθεί».
Αυτό που μπορεί να γίνει δύσκολο είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος καλείται να ζήσει αυτή την ταυτότητα μέσα στις σχέσεις, στην οικογένεια, στην εργασία και σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που δεν είναι πάντοτε αποδεκτικό.
Όταν χρειάζεται να σκέφτεσαι αν είναι ασφαλές να είσαι ο εαυτός σου
«Να το πω στους γονείς μου;»
«Θα αλλάξει η σχέση μας αν το μάθουν;»
«Μπορώ να μιλήσω ανοιχτά για τη σχέση μου στη δουλειά;»
«Γιατί εξακολουθώ να νιώθω ενοχή για κάτι που ξέρω ότι αποτελεί μέρος του εαυτού μου;»
Η ψυχολογική βιβλιογραφία χρησιμοποιεί τον όρο minority stress — στρες μειονότητας για να περιγράψει την πρόσθετη ψυχική επιβάρυνση που μπορεί να δημιουργείται όταν ένας άνθρωπος ανήκει σε μια κοινωνικά στιγματισμένη ομάδα.
Διακρίσεις, απόρριψη, αρνητικά σχόλια, φόβος για την αντίδραση των άλλων, ανάγκη απόκρυψης της ταυτότητας ή ακόμη και η εσωτερίκευση αρνητικών κοινωνικών μηνυμάτων μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική υγεία.
Το δύσκολο, επομένως, δεν βρίσκεται στην ταυτότητα του ανθρώπου. Μπορεί να βρίσκεται στις συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να τη ζήσει.
Η αποδοχή δεν αφορά μόνο τους άλλους
Υπάρχει όμως και μια πιο προσωπική διαδρομή.
Ένας άνθρωπος μπορεί να χρειάζεται χρόνο για να διερευνήσει τη σεξουαλικότητα ή την ταυτότητά του, να καταλάβει τι σημαίνει για τον ίδιο, να διαχειριστεί αντιφατικά συναισθήματα ή να αποδεσμευτεί σταδιακά από ενοχές και προσδοκίες που έχει εσωτερικεύσει.
Δεν είναι απαραίτητο να έχει όλες τις απαντήσεις.
Ούτε να επιλέξει έναν συγκεκριμένο χαρακτηρισμό πριν νιώσει ότι τον εκφράζει.
Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο μέσα στον οποίο αυτές οι σκέψεις μπορούν να διερευνηθούν χωρίς προσπάθεια αλλαγής ή αμφισβήτησης της ταυτότητας του ανθρώπου.
Η δύναμη των σχέσεων που μας επιτρέπουν να υπάρχουμε
Η κοινωνική και οικογενειακή υποστήριξη μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά απέναντι στις επιπτώσεις του minority stress.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γιατί όταν μιλάμε για LGBTQ+ ψυχική υγεία δεν χρειάζεται να μιλάμε μόνο για δυσκολίες.
Χρειάζεται να μιλάμε και για ανθεκτικότητα, σύνδεση, κοινότητα, αυτοαποδοχή και σχέσεις μέσα στις οποίες ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ότι ανήκει χωρίς να χρειάζεται να κρύβεται.
Ένας χώρος στον οποίο δεν χρειάζεται να απολογηθείς για το ποιος είσαι
Η ψυχολογική υποστήριξη ενός LGBTQ+ ανθρώπου μπορεί να αφορά ακριβώς τα ίδια ζητήματα που θα μπορούσαν να απασχολούν οποιονδήποτε άλλο: άγχος, σχέσεις, χωρισμό, αυτοεκτίμηση, οικογένεια, μοναξιά, εργασία ή μια δύσκολη περίοδο ζωής.
Μπορεί όμως να υπάρχει παράλληλα και ένα κομμάτι της εμπειρίας του που συνδέεται με την ταυτότητά του: το coming out, η αποδοχή από την οικογένεια, ο φόβος της απόρριψης, οι διακρίσεις, η σχέση με το σώμα ή η προσπάθεια να δημιουργήσει σχέσεις μέσα στις οποίες αισθάνεται ασφαλής.
Σε ένα ψυχολογικό πλαίσιο που σέβεται τη διαφορετικότητα, ο στόχος δεν είναι να αλλάξει αυτό που είναι ο άνθρωπος.
Είναι να μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, τις σχέσεις και τις εμπειρίες του και να διαμορφώσει έναν τρόπο ζωής περισσότερο σύμφωνο με αυτό που πραγματικά είναι.
Γιατί κάποιες φορές το σημαντικότερο βήμα δεν είναι να μάθουμε να γινόμαστε κάτι διαφορετικό.
Είναι να μπορούμε να υπάρχουμε ως ο εαυτός μας, χωρίς φόβο και χωρίς να χρειάζεται να απολογούμαστε γι’ αυτό.
Πηγές & βιβλιογραφικές αναφορές (8)
- American Psychological Association. (2021). Guidelines for Psychological Practice with Sexual Minority Persons. American Psychological Association.
- Nakamura, N., Dispenza, F., Abreu, R. L., Ollen, E. W., Pantalone, D. W., Canillas, G., Gormley, B., & Vencill, J. A. (2022). The APA Guidelines for Psychological Practice With Sexual Minority Persons: An Executive Summary of the 2021 Revision. American Psychologist, 77(8), 953–962. https://doi.org/10.1037/amp0000939
- Meyer, I. H. (2003). Prejudice, Social Stress, and Mental Health in Lesbian, Gay, and Bisexual Populations: Conceptual Issues and Research Evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697.
- Hatzenbuehler, M. L. (2009). How Does Sexual Minority Stigma “Get Under the Skin”? A Psychological Mediation Framework. Psychological Bulletin, 135(5), 707–730.
- Pachankis, J. E. (2014). Uncovering Clinical Principles and Techniques to Address Minority Stress, Mental Health, and Related Health Risks Among Gay and Bisexual Men. Clinical Psychology: Science and Practice, 21(4), 313–330.
- Pachankis, J. E., Hatzenbuehler, M. L., Rendina, H. J., Safren, S. A., & Parsons, J. T. (2015). LGB-Affirmative Cognitive-Behavioral Therapy for Young Adult Gay and Bisexual Men: A Randomized Controlled Trial of a Transdiagnostic Minority Stress Approach. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 83(5), 875–889.
- Mezza, F., Mezzalira, S., Pizzo, R., Maldonato, N. M., Bochicchio, V., & Scandurra, C. (2024). Minority Stress and Mental Health in European Transgender and Gender Diverse People: A Systematic Review of Quantitative Studies. Clinical Psychology Review, 107, 102358. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2023.102358
- American Psychological Association. (2015). Guidelines for Psychological Practice with Transgender and Gender Nonconforming People. American Psychologist, 70(9), 832–864. https://doi.org/10.1037/a0039906
Το κείμενο έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί διάγνωση ούτε υποκατάστατο συνεδρίας με επαγγελματία ψυχικής υγείας.